Trang phục của người Dao Thanh Phán tại khu vực Hoành Bồ (Quảng Ninh) là một trong những bộ trang phục dân tộc cầu kỳ, rực rỡ và mang đậm giá trị tâm linh, tín ngưỡng nhất trong cộng đồng các dân tộc thiểu số vùng Đông Bắc. Mỗi bộ trang phục – từ thường ngày, lễ cưới cho đến nghi lễ cấp sắc — đều được thêu thùa thủ công hoàn toàn, chứa đựng cả vũ trụ quan và bản sắc con người.Trang phục của người Dao Thanh Phán tại khu vực Hoành Bồ (Quảng Ninh) là một trong những bộ trang phục dân tộc cầu kỳ, rực rỡ và mang đậm giá trị tâm linh, tín ngưỡng nhất trong cộng đồng các dân tộc thiểu số vùng Đông Bắc. Mỗi bộ trang phục – từ thường ngày, lễ cưới cho đến nghi lễ cấp sắc – đều được thêu thùa thủ công hoàn toàn, chứa đựng cả vũ trụ quan và bản sắc tộc người.1. Trang Phục Thường Ngày Và Lễ Hội Truyền Thống
1. Trang phục thường ngày và Lễ hội truyền thống
Trang phục truyền thống chung của người Dao Thanh Phán làm nổi bật sự tương phản mạnh mẽ giữa nền vải chàm đen và các họa tiết thêu chỉ màu đỏ, vàng, trắng, xanh lá cây.





- Áo (Áo dài): Phụ nữ Dao Thanh Phán mặc áo dài xẻ tà, dáng ôm vừa vặn tôn lên vóc dáng. Cổ áo được viền các dải vải thêu hoa văn hình học, hình răng cưa hoặc hoa mai tinh xảo với sắc đỏ là chủ đạo. Phần vạt áo và ngực áo có bố cục thêu đối xứng cực kỳ tỉ mỉ.
- Quần: Phụ nữ thường mặc quần dài thiết kế ống rộng vừa phải, cạp chun hoặc cạp vải bện chắc chắn. Phần ống quần phía dưới (gần cổ chân) thường được thêu các băng hoa văn màu sắc rực rỡ để tạo điểm nhấn khi di chuyển.
- Khăn đội đầu: Kiểu khăn đội đầu truyền thống của phụ nữ Dao Thanh Phán rất đặc trưng. Tóc được búi gọn gàng rồi quấn bên ngoài bằng khăn đen, xanh lam thêu hoa văn hoặc kết hợp cùng các loại khăn vấn cầu kỳ, tạo hình khối vững chãi trên đỉnh đầu, kết hợp với chuỗi hạt châu được quấn từ cằm lên đỉnh đầu.
- Đai lưng: Là dải vải thổ cẩm dài, rộng khoảng 5 -10 cm, được dệt hoặc thêu hoa văn hình học đối xứng rất công phu. Phía dưới bản đai là các dải vải dài kết hợp với những chuỗi hạt ngọc châu treo quanh mép đai, nhiều màu sắc, rủ dọc song song với nhau, tạo độ thướt tha khi di chuyển. Đai lưng vừa giữ cố định vạt áo vừa làm tôn lên vòng eo thon gọn của người phụ nữ.
2. Trang phục trong nghi lễ cưới hỏi
Trong ngày cưới, trang phục của cô dâu người Dao Thanh Phán đạt đến đỉnh cao của nghệ thuật trang trí thủ công và mang ý nghĩa chúc phúc cho đôi lứa trăm năm bền chặt.




- Bộ áo cưới và khăn trùm đầu đặc biệt: Cô dâu Dao Thanh Phán trong ngày cưới thường mặc bộ trang phục hoàn chỉnh với lớp áo dài thêu thùa dày đặc các họa tiết cầu kỳ hơn ngày thường. Điểm nhấn lớn nhất là khăn trùm đầu cô dâu (hoặc mũ cưới) – một cấu trúc che mặt/đội đầu màu đỏ rực rỡ được đính kết vô số hạt cườm, tua rua và các mảnh kim loại sáng lấp lánh nhằm xua đuổi tà ma, mang lại may mắn và che mặt cô dâu theo tục lệ truyền thống.
- Chú rể Dao Thanh Phán mặc trang phục truyền thống có phần giản dị hơn cô dâu. Bộ trang phục thường là áo màu sẫm, dáng áo truyền thống, được thêu những hoa văn dân tộc ở phần cổ, thân áo và các vị trí trang trí. Chú rể đội thêm chiếc mũ vải có thêu các hoa văn cầu kỳ, tạo nên vẻ trang nghiêm, lịch sự trong ngày trọng đại. Đai lưng chú rể là dải vải dệt thủ công bản dài, hai đầu được thêu kín các hoa văn hình học truyền thống, với tông màu đỏ, vàng, trắng trên nền vải tối. Điểm nhấn nổi bật là các quả bông len tròn màu sắc rực rỡ được đính dày đặc dọc hai bên mép và phần đuôi đai.
- Phụ kiện đi kèm: Cô dâu đeo rất nhiều chuỗi hạt cườm nhiều tầng trước ngực, kết hợp cùng các dải tua rua thêu thủ công buông rủ phía sau lưng hoặc bên hông. Sự kết hợp này tạo ra âm thanh lanh lảnh vui tươi mỗi bước chân cô dâu bước về nhà chồng.
3. Trang phục trong lễ Cấp sắc
Lễ cấp sắc là nghi định quan trọng bậc nhất trong cuộc đời của một người đàn ông dân tộc Dao để được công nhận là người trưởng thành có đủ phẩm bính làm thầy cúng, làm chủ lễ trong cộng đồng. Do đó, trang phục hành lễ đóng vai trò vô cùng thiêng liêng.




- Áo thầy cúng (Áo lễ): Nam giới khi thực hiện lễ cấp sắc sẽ mặc những chiếc áo dài hành lễ chuyên dụng (thường là áo dài màu chàm đậm hoặc đen), trên lưng và thân áo được thêu thùa chi chít các biểu tượng tâm linh, hình các vị thần linh, âm dương, bát quái, chim thú bằng chỉ đỏ và vàng nổi bật.
- Mũ hành lễ (Mũ thầy cúng): Thầy cúng hoặc người chịu lễ cấp sắc đội những kiểu mũ truyền thống bằng vải thêu hoặc mũ chóp đặc trưng của dòng họ, trên đỉnh mũ hoặc vành mũ được trang trí các họa tiết thần phật, linh vật mang ý nghĩa kết nối giữa cõi âm và cõi dương, giữa con người với thần linh.
- Yếm và thắt lưng lễ: Đi kèm với áo lễ là các tấm yếm độ đầu và thắt lưng vải dài bản lớn, có đính các tua rua màu sắc để thực hiện các điệu múa thiêng trong suốt quá trình làm lễ.
4. Hệ thống phụ kiện độc đáo
Phụ kiện đóng vai trò hoàn thiện vẻ đẹp và định danh đẳng cấp, thẩm mỹ của người Dao Thanh Phán:
- Trang sức bạc/cườm: Phụ nữ Dao rất chuộng các loại vòng cổ bằng bạc hoặc chuỗi hạt cườm nhiều tầng đeo rủ trước ngực. Các vòng cổ dày, vòng tay chạm khắc hoa văn tinh xảo không chỉ làm đẹp mà còn là tài sản tích lũy của gia đình.


- Dải tua rua và hoa văn treo: Các dải vải thêu tua rua nhiều màu (đỏ, vàng, xanh lá) được gắn ở thắt lưng hoặc tà áo, thể hiện sự khéo léo của người phụ nữ trong việc pha phối màu sắc tương phản nhưng vô cùng hài hòa.

Trang phục truyền thống, cưới hỏi và cấp sắc của người Dao Thanh Phán Hoành Bồ thực sự là một bảo tàng văn hóa sống, minh chứng cho sức sống bền bỉ và bàn tay tài hoa của đồng bào qua nhiều thế hệ.
Bài viết: Nguyễn Toan

Để lại một phản hồi