Nổi bật với chiếc mũ đội đầu thêu hoa văn tinh xảo đính đồng bạc sáng lấp lánh, nền áo chàm đen viền cổ trắng – đỏ cùng những chùm tua rua chỉ đỏ rực rỡ, trang phục truyền thống của người Dao Thanh Y tại vùng đất Uông Bí (Quảng Ninh) mang vẻ đẹp thanh lịch, trang nhã nhưng vô cùng đằm thắm. Gắn bó với đời sống sinh hoạt và tâm linh của đồng bào dưới chân núi Yên Tử, bộ trang phục chính là kết tinh của đôi bàn tay tài hoa và chiều sâu văn hóa được lưu truyền qua bao thế hệ.

PHẦN I. Kỳ công nghệ thuật thêu thùa thủ công trên nền vải chàm
Để hoàn thiện một bộ trang phục truyền thống, phụ nữ Dao Thanh Y tại Uông Bí phải dành hàng tháng trời tỉ mỉ bên từng khung vải trắng và nền chàm đen:
- Chất liệu vải chàm: Thân áo và quần sử dụng chất liệu vải dệt thủ công nhuộm chàm đen sẫm, mềm mại nhưng bền chắc, giúp giữ ấm vào mùa đông vùng núi và thoáng mát khi lao động sản xuất.
- Kỹ thuật thêu ngược từ mặt trái: Phụ nữ Dao Thanh Y thêu hoa văn trên nền vải trắng (dùng làm mũ, yếm, nẹp cổ áo). Họ khéo léo luồn từng mũi chỉ đỏ, đen, xanh theo sợi vải để tạo nên những hoa văn hình học đối xứng sắc nét mà không cần vẽ mẫu trước.
- Sự phối màu hài hòa: Trên nền chàm đen trầm mặc, sắc đỏ cam rực rỡ của tua rua, màu trắng tinh khôi của viền cổ áo, sắc xanh lam ở cổ tay áo cùng ánh bạc của trang sức tạo nên tổng thể vừa tương phản mạnh mẽ vừa hài hòa, tinh tế.
PHẦN II. Chi tiết cấu trúc trang phục phụ nữ Dao Thanh Y Uông Bí
Quan sát trực tiếp qua hình ảnh đời sống và nghệ thuật thêu thùa của các nghệ nhân Dao Thanh Y Uông Bí, bộ trang phục nữ giới gồm các bộ phận đặc trưng sau:
1. Mũ đội đầu – Điểm nhấn nghệ thuật đính bạc
- Cấu trúc và họa tiết: Phụ nữ Dao Thanh Y búi tóc gọn gàng trên đỉnh đầu, đội chiếc mũ (hoặc khăn vấn tạo phom mũ tròn) may từ vải trắng thêu kín hoa văn hình học, chữ triện cổ bằng chỉ đỏ và chỉ đen.
- Chi tiết trang trí: Phía trước vành mũ được đính một hàng đồng xu bạc (hoa bạc) sáng bóng xếp đều đặn, ôm lấy vầng trán. Phía sau mũ rủ xuống những chùm tua rua sợi chỉ đỏ cam dài thướt tha buông ngang lưng.

Ảnh 2.1: Mũ đội đầu của phụ nữ Dao Thanh Y 
Ảnh 2.2: Mũ đội đầu của phụ nữ Dao Thanh Y
2. Áo dài truyền thống & Yếm ngực
- Áo dài chàm đen: Áo có thiết kế dáng dài, cổ xẻ chữ V sâu để lộ phần yếm bên trong. Nẹp cổ áo được viền vải trắng nổi bật, trên đó thêu các ô họa tiết hình học hoặc hoa văn chữ thập màu đỏ – đen chạy dọc từ gáy xuống ngực.

- Ống tay áo: Tay áo dài, phần cửa tay được phối các mảng màu đối lập rất bắt mắt với một dải vải màu xanh lam (xanh dương) nối tiếp phần gấu tay màu đỏ cam rực rỡ.
- Yếm ngực: Che kín phần ngực bên trong cổ áo chữ V, làm từ vải nền đỏ cam hoặc vải trắng thêu họa tiết dày đặc, tạo vẻ kín đáo và trang trọng.

3. Quần, Thắt lưng & Phụ kiện trang sức
- Quần: Phụ nữ Dao Thanh Y mặc quần ống rộng màu chàm đen trơn (hoặc quần ngắn truyền thống kết hợp xà cạp tùy theo lứa tuổi và hoàn cảnh sinh hoạt), mang lại sự gọn gàng, thanh thoát.
- Thắt lưng và Tua rua: Quanh eo quấn dải thắt lưng vải màu đỏ cam điểm xuyết các sợi chỉ xanh lá cây tết hạt cườm nhỏ, buông rủ thành chùm tua rua chỉ đỏ mềm mại bên hông.

- Trang sức bạc: Trên cổ và ngực người phụ nữ đeo nhiều vòng bạc trắng bản tròn trơn kết hợp cùng các chuỗi dây xà tích, mặt bạc chạm khắc tinh xảo rủ xuống trước yếm, vừa tôn lên vẻ quý phái vừa mang ý nghĩa trừ tà, cầu bình an.
PHẦN III. Chi tiết câu trúc trang phục nam giới
- Trong nghi lễ Cưới hỏi: Cô dâu Dao Thanh Y Uông Bí khoác lên mình bộ lễ phục đẹp nhất với chiếc mũ thêu đính đầy đủ hàng bạc, cổ đeo nhiều tầng vòng bạc sáng lấp lánh cùng các chùm tua rua đỏ rực rỡ. Bộ trang phục không chỉ tôn vinh vẻ đẹp của người con gái trong ngày trọng đại mà còn thể hiện sự khéo léo, đảm đang của cô dâu trước gia đình nhà chồng.

- Trong Lễ Cấp sắc (Nghi lễ trưởng thành): Đây là nghi lễ thiêng liêng bậc nhất của nam giới người Dao. Thầy cúng và người thụ lễ mặc áo lễ truyền thống dài rộng, thêu hoa văn rực rỡ với các biểu tượng thần linh, âm dương,kết hợp mũ hành lễ chuyên biệt để thực hiện các nghi thức trình báo với tổ tiên và thần linh.

Ảnh 7.1: Trang phục thầy cúng trong lễ cấp sắc 
Ảnh 7.2: Trang phục thầy cúng trong lễ cấp sắc
PHẦN VI. Gìn giữ hồn cốt văn hóa Dao Thanh Y dưới chân núi Yên Tử
Tại thành phố Uông Bí, nghề thêu trang phục truyền thống của người Dao Thanh Y vẫn đang được các thế hệ bà, các mẹ miệt mài lưu giữ ngay bên hiên nhà. Những đường kim mũi chỉ tỉ mỉ trên từng chiếc mũ trắng, từng dải tua rua đỏ không chỉ giúp bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể quý báu của dân tộc mà còn trở thành nét đẹp văn hóa đặc sắc thu hút du khách khi đến với vùng đất di sản Quảng Ninh.
Bài viết: Nguyễn Toan

Để lại một phản hồi