Hát Soọng Cô của người Sán Dìu tại Quảng Ninh: Mạch nguồn di sản phi vật thể quốc gia giữa lòng đất mỏ

Spread the love

Bắt nguồn từ đời sống lao động bình dị suốt hàng trăm năm qua, làn điệu dân ca Soọng Cô không chỉ là “tiếng lòng” giao duyên của đồng bào Sán Dìu tại Quảng Ninh mà còn là kho tàng tri thức dân gian vô giá. Với việc được ghi danh vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia (ngày 10/11/2023), mạch nguồn di sản này đang tiếp tục được gìn giữ và lan tỏa mạnh mẽ trong đời sống đương đại.

Hát Soọng Cô là nét sinh hoạt văn hóa tinh thần không thể thiếu của đồng bào Sán Dìu trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh

Tiếng lòng từ lao động và nếp sống bao đời

Tại Quảng Ninh, đồng bào dân tộc Sán Dìu sinh sống tập trung chủ yếu ở các địa phương như Vân Đồn, Cẩm Phả, Ba Chẽ, Tiên Yên và Uông Bí. Trải qua hàng trăm năm lịch sử, từ những buổi lên nương làm rẫy hay trong các dịp lễ tết, người Sán Dìu đã sáng tạo nên hát Soọng Cô (theo tiếng Sán Dìu nghĩa là ca hát, hát giao duyên).

Không đơn thuần là hình thức diễn xướng văn nghệ dân gian, Soọng Cô chính là phương tiện giao lưu, kết nối tình cảm và là tấm gương phản chiếu tâm hồn chất phác, lạc quan của người Sán Dìu. Xưa kia, các bài hát được lưu truyền qua trí nhớ bằng hình thức truyền khẩu, đồng thời được các thầy cúng, nghệ nhân cao tuổi trân trọng ghi chép thành những cuốn sách cổ bằng chữ Hán (chữ Nôm Sán Dìu) để lưu truyền cho hậu thế.

Những nét đặc trưng nghệ thuật làm nên sức sống của Soọng Cô

Giá trị nghệ thuật của làn điệu Soọng Cô được kết tinh qua sự hòa quyện chặt chẽ giữa hình thức diễn xướng, ngôn từ và giai điệu:

  • Hình thức hát đối đáp linh hoạt: Soọng Cô thường được thể hiện dưới dạng hát đối đáp giữa nam và nữ, có thể diễn ra giữa hai cá nhân hoặc theo từng nhóm, từng tốp. Người hát không cần nhạc đệm mà dùng chính giọng hát mộc mạc để ứng tác, đối đáp thông minh, tài tình.
  • Lời ca giàu chất thơ và hình ảnh: Lời hát sử dụng tiếng Sán Dìu, phần lớn được cấu trúc theo thể thơ thất ngôn tứ tuyệt (4 câu, mỗi câu 7 chữ) có vần điệu chặt chẽ, giàu hình ảnh ví von và hàm chứa nhiều triết lý nhân sinh.
  • Giai điệu trữ tình, sâu lắng: Âm hưởng của Soọng Cô không dồn dập mà khoan thai, mộc mạc, mang nét trầm bổng, da diết rất riêng, dễ đi vào lòng người.
  • Nội dung phản ánh toàn diện đời sống: Kho tàng lời ca Soọng Cô vô cùng đồ sộ, trải dài từ những khúc hát giao duyên ca ngợi tình yêu đôi lứa thủy chung, tình cảm gia đình, tình yêu quê hương đất nước cho đến những lời răn dạy đạo lý, kinh nghiệm sản xuất và đối nhân xử thế.

Không gian diễn xướng đa dạng trong đời sống cộng đồng

Tính cộng đồng của hát Soọng Cô được thể hiện rõ nét qua môi trường diễn xướng phong phú, gắn liền với vòng đời và chu kỳ lễ hội của người Sán Dìu:

  • Trong các lễ hội truyền thống: Đặc biệt sôi nổi trong Lễ hội Đại Phan (lễ cầu an, cầu mùa lớn nhất của người Sán Dìu) hay các ngày hội văn hóa, thể thao vùng đồng bào dân tộc thiểu số tại Vân Đồn, Bình Liêu, Hạ Long…
  • Trong nghi lễ cưới hỏi: Hát Soọng Cô là nghi thức giao tiếp bắt buộc giữa họ nhà trai và họ nhà gái (như hát đón dâu, hát mừng hạnh phúc, hát dặn dò cô dâu mới), tạo nên không khí vừa trang trọng vừa ấm áp, vui tươi.
  • Trong sinh hoạt thường nhật: Những buổi giao lưu văn nghệ giữa các thôn, bản hay những đêm trăng thanh vắng, nam thanh nữ tú lại tụ họp hát giao duyên thâu đêm suốt sáng để tìm bạn tâm giao.
Hoạt động truyền dạy hát Soọng Cô cho thế hệ trẻ giúp mạch nguồn di sản tiếp tục được nối dài và lan tỏa.

Hát Soọng Cô không chỉ là tiếng hát giao duyên mộc mạc, mà chính là “linh hồn” văn hóa, là sợi dây bền chặt kết nối quá khứ với hiện tại. Sự chung tay gìn giữ của cộng đồng và ý thức trân trọng của thế hệ trẻ hôm nay sẽ giúp những làn điệu Soọng Cô mãi ngân vang giữa núi rừng và biển đảo Quảng Ninh.

Bài viết: Nguyễn Toan

Hãy bình luận đầu tiên

Để lại một phản hồi

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiện thị công khai.


*