Được mệnh danh là “Sa Pa của Quảng Ninh”, ở Đông Ngũ không chỉ thu hút du khách bởi những cung đường uốn lượn bên ruộng bậc thang và thung lũng vùng cao ỏng ả của mùa lúa chín. Trong đó, Lễ hội Soóng Cọ (Diễn ra cuối tháng 10-đầu tháng 11 hàng năm) của đồng bào Sán Chỉ là một trong những di sản văn hóa phi vật thể đặc sắc nhất, mang đậm hơi thở đại ngàn Đông Bắc.

Lễ hội Soóng Cọ là sự kiện văn hóa lớn nhất trong năm của đồng bào Sán Chỉ tại Đông Ngũ
I. Tổng quan về Lễ hội Soóng Cọ
- Nguồn gốc tên gọi: “Soóng Cọ” theo tiếng Sán Chỉ có nghĩa là “hát giao duyên” hay “xướng ca”. Theo các nghệ nhân, hội hát đã có lịch sử hình thành từ hơn 300 năm trước và vinh dự được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây là hình thức sinh hoạt dân gian để người dân gửi gắm tâm tư, tình cảm và ước vọng về cuộc sống, tình yêu đôi lứa.
- Thời gian tổ chức: Diễn ra vào ngày 30 tháng 10 – 1/11 hàng năm đây là múa lúa trên các thửa ruộng bậc thang chín rộ đẹp nhất rất thích hợp để trai gái tụ họp, giao lưu ca hát.
- Địa điểm: Lễ hội diễn ra tại xã Đông Ngũ, tỉnh Quảng Ninh (nơi có đông đồng bào Sán Chỉ sinh sống). Các hoạt động chính tập trung tại Trung tâm Văn hóa – Thể thao dân tộc Sán Chỉ

II. Chi tiết các hoạt động chính trong lễ hội
Nội dung Lễ hội Sóong Cọ được chia thành hai phần chính: Phần lễ trang nghiêm và phần hội sôi nổi.
1. Phần Lễ: Nghi thức cúng bái và tạ ơn thần linh
- Chuẩn bị lễ vật: Người dân chuẩn bị các lễ vật đặc trưng của người Sán Chỉ gồm gà đồi luộc nguyên con, thịt lợn quay, xôi ngũ sắc (hoặc xôi đen nhuộm lá cây rừng), rượu men lá, bánh dày, hương hoa để dâng cúng tổ tiên và trời đất.
- Nghi thức Cúng Rừng và Cúng Làng: Được tiến hành tại miếu thờ thần rừng/thần làng (Đầu Muông). Thầy cúng dâng hương, đọc văn khấn bằng tiếng Sán Chỉ tạ ơn Thần Rừng, Thần Núi, Thần Suối đã che chở dân bản; cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu.
- Nghi thức mở sới hát: Sau khi hoàn tất phần lễ, chủ lễ cao tuổi nhất cất tiếng hát câu Sóong Cọ đầu tiên như lời xin phép thần linh để mở hội hát giao duyên.

2. Phần Hội: Không gian diễn xướng và hoạt động cộng đồng
- Nghệ thuật hát Soóng Cọ: Hình thức hát đối đáp giữa hai bên nam – nữ (3-5 người/nhóm) theo thể thơ thất ngôn tứ tuyệt. Trai gái hát đối đáp chúc thọ người cao tuổi, ca ngợi quê hương, trao đổi kinh nghiệm lao động hoặc hát thấu đêm bên bếp lửa hồng.
- Bóng đá nữ Sán Chỉ: Hoạt động thể thao độc đáo khi các chị em ra sân trong trang phục váy dập li truyền thống, quấn khăn vấn đầu. Trận đấu diễn ra hồn nhiên, nhiệt huyết, thể hiện tinh thần thể thao cao thượng và sự mạnh mẽ nhưng vẫn giữ trọn nét duyên dáng của người phụ nữ Sán Chỉ.
- Thể thao truyền thống & trò chơi dân gian: Đẩy gậy, kéo co, tung còn, đánh quay (con cù), chọi gà… xóa nhòa mọi khoảng cách tuổi tác, mang lại không khí vui tươi, gắn kết cộng đồng.
III. Quy trình các chặng trong một đêm hát Sóong Cọ truyền thống
| Giai đoạn | Tên cuộc hát | Nội dung & Mục đích |
| Mở đầu | Hát chào / Hát hỏi | Nam nữ hát lời chào hỏi, giới thiệu quê quán, dòng họ và xin phép được giao lưu đối đáp. |
| Giữa cuộc | Hát giao duyên / Hát thử tài | Đưa ra các câu đố về thiên nhiên, lịch sử, đời sống sản xuất; bày tỏ tình cảm và sự ngưỡng mộ nết đẹp đối phương. |
| Đêm muộn | Hát thấu đêm / Hát ước hẹn | Hát tại nhà hoặc bên bếp lửa; lời ca trầm lắng tâm sự hoàn cảnh cá nhân và hứa hẹn ngày gặp lại. |
| Kết thúc | Hát tiễn đưa / Hát dặn dò | Bình minh hé rạng, hai bên hát lời chia tay lưu luyến, dặn dò giữ trọn lời hứa và hẹn gặp mùa hội sau. |

IV. Chiều sâu văn hóa và ý nghĩa bảo tồn di sản
- Triết lý nhân văn và tình yêu đôi lứa: Lễ hội là nhịp cầu duyên cởi mở giúp nam nữ thanh niên nên vợ nên chồng thông qua những lời hát thử thách, tinh tế mượn hình ảnh thiên nhiên.
- Thắt chặt tính cộng đồng: Theo luật lệ dân gian, người cùng dòng họ không hát giao duyên với nhau; thanh niên làng này hát đối với làng khác giúp mở rộng không gian giao lưu, thắt chặt tình đoàn kết.
- Ý thức bảo tồn di sản: Trẻ em từ nhỏ đã được thẩm thấu các làn điệu qua mỗi mùa lễ hội, giúp di sản được chuyển giao liên tục giữa các thế hệ và tạo sinh kế bền vững từ du lịch văn hóa.
Bài viết: Nguyễn Toan

Để lại một phản hồi