Việt Nam là quốc gia đa dân tộc với 54 dân tộc anh em, trong đó đồng bào Tày giữ vị trí là một trong những dân tộc thiểu số có dân số đông và truyền thống văn hóa lâu đời. Bên cạnh trang phục và lễ hội, hệ thống ngôn ngữ, tiếng nói, cùng kho tàng văn học dân gian phong phú chính là “linh hồn” bồi đắp nên bản sắc bền vững của người Tày giữa vùng đất mỏ Quảng Ninh.

I. Khái quát về cộng đồng dân tộc Tày và địa bàn cư trú tại Quảng Ninh
Theo kết quả Tổng điều tra dân số và nhà ở, dân tộc Tày là dân tộc thiểu số đông dân nhất Việt Nam. Tại thành phố Quảng Ninh, đồng bào Tày cư trú tập trung chủ yếu tại khu vực Bình Liêu, bên cạnh đó là một số địa phương miền núi như Ba Chẽ, Tiên Yên.
Trong đời sống tinh thần, tiếng nói,văn học dân gian đóng vai trò là sợi dây gắn kết cộng đồng. Tiếng Tày thuộc nhóm ngôn ngữ Tày – Thái (ngữ hệ Thái – Kađai), mang theo hệ thống biểu đạt phong phú phản ánh triết lý sống, tình yêu thiên nhiên, quê hương và kinh nghiệm lao động sản xuất được đúc kết qua nhiều thế hệ.

II. Ngôn ngữ, tiếng nói
1. Ngôn ngữ và tiếng nói
- Đặc điểm loại hình: Thuộc nhóm ngôn ngữ Tày – Thái (ngữ hệ Thái – Ka Đai), có sự tương đồng cao với tiếng Nùng, tiếng Choang (Trung Quốc). Chỉ có tiếng nói không có chữ viết.
- Thực tế sử dụng: Là phương tiện giao tiếp cốt lõi trong gia đình, họ hàng và cộng đồng bản địa (tập trung tiêu biểu tại Bình Liêu). Để đáp ứng nhịp sống hiện đại, đồng bào sử dụng linh hoạt song song tiếng Tày và tiếng phổ thông (tiếng Việt), đồng thời tiếp thu các thuật ngữ mới để phục vụ giao lưu kinh tế – xã hội.
2. Văn học dân gian
Kho tàng văn học dân gian của người Tày tại Quảng Ninh vô cùng đa dạng với các thể loại như: ca dao, tục ngữ, truyện cổ tích và các làn điệu dân ca như hát Then được truyền miệng qua các thế hệ. Sau này khi đã có chữ quốc ngữ người Tày dùng chữ quốc ngữ để ghi âm lại, gửi gắm vào đó khát vọng một cuộc sống ấm no, hạnh phúc.
IV. Giá trị di sản và các giải pháp bảo tồn, phát huy
1. Giá trị nhiều mặt của di sản ngôn ngữ – văn học
- Văn hóa – lịch sử: Lưu giữ cốt cách, phong tục và phản ánh tiến trình lịch sử sinh động của cộng đồng người Tày tại Quảng Ninh.
- Ngôn ngữ & Nghệ thuật: Cung cấp nguồn từ vựng giàu hình ảnh, nhịp điệu, là cơ sở nuôi dưỡng các hình thức diễn xướng dân gian độc đáo.
- Giáo dục – đạo đức: Bồi đắp lòng nhân ái, tình yêu quê hương đất nước, ý thức trân trọng cội nguồn cho thế hệ trẻ.
2. Giải pháp bảo tồn và phát huy bền vững
- Trong đời sống hằng ngày: Khuyến khích các gia đình duy trì giao tiếp bằng tiếng Tày giữa các thế hệ; tổ chức các câu lạc bộ sinh hoạt tiếng nói.
- Sưu tầm và số hóa: Đẩy mạnh công tác ghi âm, quay hình nghệ nhân kể chuyện, hát dân ca; xây dựng kho tư liệu số để lưu trữ và quảng bá.
- Đưa vào trường học: Tích hợp nội dung tìm hiểu văn hóa, tiếng nói địa phương vào các hoạt động ngoại khóa, câu lạc bộ văn hóa tại các trường học vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
- Gắn kết du lịch cộng đồng: Lồng ghép giới thiệu tiếng Tày, làn điệu Then cổ và các tích truyện dân gian vào các mô hình du lịch trải nghiệm tại Bình Liêu, Tiên Yên, Ba Chẽ nhằm tạo sinh kế bền vững nuôi dưỡng di sản.
V. Tổng kết
Mỗi ngôn ngữ, mỗi câu chuyện cổ hay trang sách cổ đều là một phần ký ức và hồn cốt của dân tộc. Đối với đồng bào Tày ở Quảng Ninh, việc gìn giữ tiếng nói.
Bài viết: Nguyễn Toan

Để lại một phản hồi