Trong đời sống tinh thần của đồng bào dân tộc Dao Thanh Y tại vùng đất Hoành Bồ (nay thuộc xã Quảng La, thành phố Quảng Ninh), Lễ Cấp sắc (hay còn gọi là lễ đặt tên âm, lễ công nhận trưởng thành) giữ vị trí linh thiêng và quan trọng bậc nhất. Đây không chỉ là nghi thức tôn giáo mang đậm dấu ấn của Đạo giáo mà còn là cột mốc nhân sinh quyết định địa vị xã hội của một người đàn ông trong gia đình và cộng đồng.

1. Ý nghĩa sâu sắc của nghi Lễ Cấp sắc
Đối với người Dao Thanh Y ở Hoành Bồ, lễ cấp sắc mang những giá trị tâm linh và giáo dục cốt lõi:
- Sự công nhận trưởng thành: Người Dao quan niệm rằng, một người đàn ông dù đã lớn tuổi hay lập gia đình, sinh con đẻ cái, nếu chưa từng trải qua lễ cấp sắc thì vẫn chỉ được coi là “người chưa trưởng thành” (hoặc “ma trẻ con” sau khi qua đời), không được tổ tiên đón nhận vào hàng ngũ gia tiên và không có quyền tham gia các công việc cúng bái lớn của dòng họ.
- Được cấp pháp danh (tên âm): Trong nghi lễ, người thụ lễ sẽ được các thầy cúng ban cho một tên âm (pháp danh) giữ bí mật tuyệt đối. Cái tên này là “giấy thông hành” để khi qua đời, tổ tiên ở thế giới bên kia mới nhận diện và đón về với cội nguồn.
- Trao quyền hành lễ: Chỉ những người đã hoàn thành lễ cấp sắc mới có tư cách học làm thầy cúng, thầy mo, được phép đứng chủ trì các nghi lễ tâm linh, cúng bái tổ tiên và giúp ích cho cộng đồng.

2. Chuẩn bị công phu và đối tượng thụ Lễ
- Độ tuổi thực hiện: Nghi lễ thường dành cho nam giới, từ thanh thiếu niên (từ 12-16 tuổi trở lên) cho đến những người đã trưởng thành hoặc đã lập gia đình tùy theo phong tục của từng dòng họ.
- Quá trình chuẩn bị: Do đây là sự kiện trọng đại bậc nhất trong đời người, gia đình phải chuẩn bị chu đáo từ nhiều tháng, thậm chí nhiều năm trước (nuôi lợn, chuẩn bị lương thực, trang phục hành lễ, tranh thờ và sính lễ dâng cúng) để mời họ hàng, dân bản và các thầy cúng đến tham gia.
3. Diễn biến và không gian nghi lễ
Nghi lễ cấp sắc của người Dao Thanh Y diễn ra vô cùng trang nghiêm, thường kéo dài từ 1 đến 2 ngày (hoặc nhiều hơn tùy quy mô của từng dòng họ) với các bước chính:
- Lập đàn và thỉnh thần linh: Các thầy cúng (thường là bậc cao niên có uy tín trong bản) lập đàn cúng, treo tranh thờ tổ tiên và các vị thần linh, đọc các thủ tục sớ tấu bằng chữ Nôm Dao để xin phép tổ tiên chứng giám cho người thụ lễ.
- Truyền dạy giáo lý đạo đức: Trong suốt quá trình làm lễ, người thụ lễ được các thầy cúng truyền dạy những điều răn dạy cốt lõi của người Dao: phải biết hiếu kính với cha mẹ, trung thủy trong hôn nhân, sống lương thiện, không làm điều ác, không trộm cắp và biết bảo vệ rừng núi, xóm làng.
- Các nghi thức múa hành lễ: Nghi lễ được kết hợp hài hòa với âm nhạc truyền thống, tiếng trống, tiếng chuông đồng và các điệu múa cổ truyền mang màu sắc huyền bí, mô phỏng hành trình vượt qua thử thách để vươn tới sự trưởng thành.


4. Trang phục trong Lễ Cấp sắc
Trang phục đóng vai trò vô cùng quan trọng trong nghi lễ này:
- Áo lễ của thầy cúng và người thụ lễ: Thường mặc những chiếc áo dài truyền thống màu chàm đen, trên thân và nẹp áo được thêu thùa tỉ mỉ các họa tiết tâm linh, hình bát quái, âm dương hoặc các linh vật bằng chỉ đỏ, vàng nổi bật.
- Mũ hành lễ: Đội những chiếc mũ chuyên dụng của thầy cúng hoặc mũ thêu hoa văn đặc trưng của dòng họ, tạo nên sự trang nghiêm, kết nối giữa con người với thần linh và thế giới tâm linh.
5. Giá trị văn hóa và định hướng bảo tồn
- Gắn kết cộng đồng: Lễ Cấp sắc là dịp để thắt chặt tình đoàn kết tộc người, là không gian văn hóa để truyền lại các giá trị đạo đức, lối ứng xử tốt đẹp cho thế hệ trẻ người Dao Thanh Y tại Quảng La.
- Bảo tồn di sản: Giữa nhịp sống hiện đại, việc duy trì và trân trọng những giá trị truyền thống từ lễ cấp sắc giúp bảo tồn kho tàng di sản văn hóa phi vật thể quý giá của cộng đồng người Dao tại Quảng Ninh, làm phong phú thêm bản sắc văn hóa vùng đất di sản.

Để lại một phản hồi