LỄ HỘI ĐẠI PHAN CỦA NGƯỜI SÁN DÌU Ở QUẢNG NINH: ĐẠI LỄ TÂM LINH VÀ KHÔNG GIAN VĂN HÓA SỐNG ĐỘNG

Spread the love

Là đại lễ mang tính chu kỳ lớn nhất của cộng đồng dân tộc Sán Dìu (tổ chức từ 5 năm một lần), Lễ hội Đại Phan kéo dài từ 3 đến 5 ngày đêm với các nghi thức tâm linh nghiêm cẩn và phần hội rực rỡ sắc màu. Đây là không gian thiêng liêng để đồng bào tri ân tổ tiên, thần linh, cầu mong quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa và gắn kết cộng đồng.

Toàn cảnh không gian lễ hội Đại Phan

I. Phần lễ: Chuỗi nghi thức tâm linh cổ truyền nghiêm cẩn

Phần lễ tuân thủ tuyệt đối theo các bộ sách cúng cổ viết bằng chữ Nôm Sán Dìu, từ việc chọn vật phẩm, vị trí không gian đến từng bài khấn.

1. Công tác chuẩn bị và Dựng cây Thí Phan

  • Chọn cây Tre: Lễ hội mở đầu bằng nghi thức chọn cây tre làm “Cây Phan”. Tre phải là cây đực, thân thẳng, không sâu bệnh, ngọn còn nguyên vẹn chùm lá tươi, tượng trưng cho sự kết nối giữa âm và dương, giữa con người với thế giới thần linh.
  • Quy trình lập cây Thí Phan: Thầy cúng làm lễ “Sái phạ” (làm sạch không gian) trước khi chặt tre. Cây tre được dựng giữa sân đàn trung tâm; trên đỉnh treo dải vải đỏ (dằng bùa) dài 3 – 5m ghi câu chú bình an, kèm chuông gió nhỏ và cờ lệnh để lan tỏa lời nguyện cầu đi bốn phương.
Điệu múa “hành quang” mang ý nghĩa xua đuổi tà ma, thanh tẩy không gian đón các vị thần

3. Nghi lễ Leo gươm (leo dao) và Lội than

  • Leo gươm (leo dao): Nghi thể hiện sự thành kính tuyệt đối với thần linh. Hai chiếc thang (gồm một cây âm, một cây dương) có 12 lưỡi dao sắc bén tương ứng với 12 tháng trong năm được dựng đứng. Thầy cúng đi chân trần bước lên các lưỡi dao sắc bén mà không bị tổn thương, cầu mong vượt qua mọi khó khăn để đem bình an về cho dân bản.
  • Lễ lội than: Người thực hiện bước qua khu vực than hồng rực, tượng trưng cho sự thanh tẩy, thể hiện lòng thành tâm và niềm tin vào sự che chở của thần linh.
Hai chiếc thang trong nghi lễ Leo gươm
Nghi thức lội than thể hiện ý chí kiên cường và lòng thành kính hướng về thần linh
Nghi lễ cầu may trong lễ hội Đại Phan

II. Phần hội: Đa dạng nghệ thuật dân gian và sinh hoạt cộng đồng

Khi tiếng trống lễ hạ nhịp, không gian làng bản chuyển sang nhịp sống rộn ràng của phần hội với các hoạt động đậm đà bản sắc.

1. Đêm hội hát Soọng Cô đối đáp

Hát Soọng Cô là linh hồn của phần hội, diễn ra xuyên suốt ngày đêm bên ánh lửa hồng hoặc dưới ánh trăng ngàn:

  • Hát chào / Hát hỏi: Nam (khách) và nữ (chủ) đứng đối diện, hát hỏi về tên tuổi, quê quán với lời lẽ nhún nhường, khiêm tốn.
  • Hát họa / Hát tình: Hai bên mượn hình ảnh cỏ cây, sông núi, trăng sao để ví von cho tình yêu đôi lứa chân thành.
  • Hát chia tay (Hát dặn dò): Diễn ra vào rạng sáng ngày cuối, người hát lưu luyến hẹn mùa lễ hội sau gặp lại.
Những câu hát Soọng Cô mượt mà thắt chặt tình làng nghĩa xóm và kết nối lứa đôi

2. Trò chơi dân gian rèn luyện thể lực

  • Đẩy gậy: Hai vận động viên dùng lực hông và đôi chân bám chặt mặt đất, cố gắng đẩy đối thủ ra khỏi vạch vôi bằng một cây gậy ngắn.
  • Tung còn: Cầu còn nhồi hạt bông, hạt cải được ném qua vòng tròn dán giấy đỏ trên đỉnh cột cao 10 – 15m; ai ném rách tâm giấy đỏ sẽ mang lại may mắn lớn nhất năm cho bản làng.

3. Không gian ẩm thực truyền thống đậm đà hương vị

Mâm cỗ cúng và ẩm thực ngày hội của người Sán Dìu gây ấn tượng mạnh với các món bánh dân dã nhưng vô cùng tinh tế:

  • Bánh chưng gù Sán Dìu: Có hình dáng nhô lên ở giữa giống lưng gù của người phụ nữ đeo gùi lên nương; nhân làm từ đậu xanh, thịt lợn và chút lá ổi khô tạo hương vị đặc trưng.
  • Bánh tài lồng ệt: Làm từ bột gạo nếp, đường phên và lạc, có màu nâu vàng, vị ngọt dịu, dẻo thơm.
  • Xôi đen: Chế biến từ gạo nếp ngâm nước lá rừng tự nhiên, tạo màu đen bóng, dẻo thơm và giàu dinh dưỡng.
  • Bánh bạc đầu: Loại bánh truyền thống màu trắng đặc trưng, thể hiện sự khéo léo của phụ nữ Sán Dìu.
Các món bánh đặc sản trong Lễ hội Đại Phan kết tinh từ tri thức ẩm thực lâu đời của đồng bào Sán Dìu

Sự hòa quyện hoàn hảo giữa yếu tố tâm linh trang nghiêm và không gian văn hóa nghệ thuật sôi động đã biến Lễ hội Đại Phan thành một di sản sống động, là dịp để người Sán Dìu tại Quảng Ninh tự hào tri ân quá khứ và tiếp lửa truyền thống cho các thế hệ mai sau

Bài viết: Nguyễn Toan

Hãy bình luận đầu tiên

Để lại một phản hồi

Thư điện tử của bạn sẽ không được hiện thị công khai.


*